Mahfi Eğilmez Kaleme Aldı: Dolar Kuru Gerçeği Ne Kadar Yansıtıyor?

Ekonomist Mahfi Eğilmez, Big Mac Endeksi üzerinden Türk Lirası’nın satın alma gücüne dayanan dolar kuru ile mevcut piyasa kuru arasındaki farkı ele aldı. Döviz kurlarının baskılanarak yerli paranın güçlü gösterilmesinin milli gelir verilerini olduğundan fazla hissettirdiğini belirten Eğilmez, ekonomik gerçeklikten sapmanın ilerleyen dönemde farklı maliyetler oluşturabileceğini ifade etti.

Ekonomist Mahfi Eğilmez, kişisel blogu “Kendime Yazılar”da yayımladığı son yazısında, dolar kurunun Türk Lirası’nın gerçek satın alma gücünü ne seviyede yansıttığını Big Mac Endeksi aracılığıyla değerlendirdi.

Eğilmez, yazısında şunları belirtti:

“Big Mac Endeksi, Temmuz 2026 sonunda Türk Lirası’nın dolar karşısındaki satın alma gücüne dayalı kurunun yaklaşık 65 TL olduğunu ortaya koyuyor. Piyasa kuru ile bu hesap arasındaki 17,50 TL’lik fark ne anlama geliyor?

Bir ülkenin parasının uluslararası değeri, yabancı paralar karşısındaki değeriyle, yani döviz kuruyla belirlenir. Uluslararası karşılaştırmalarda genelde ABD doları temel alınır. Temmuz 2026 sonunda 1 dolar 47,50 TL. Ancak bu rakam, TL’nin satın alma gücünü gerçekten yansıtıyor mu?

Döviz kuru yalnızca arz ve talebe göre şekillenmez. Faiz farkları, risk primi, sermaye hareketleri, merkez bankası müdahaleleri ve beklentiler gibi pek çok faktör kur üzerinde etki eder. Bu nedenle piyasa kuru, bir paranın satın alma gücüne dayalı değerinden farklılık gösterebilir.

Satın alma gücü paritesinin (SAGP) temel mantığı oldukça basit: Farklı ülkelerde aynı ya da benzer ürünlerin fiyatlarını karşılaştırıyoruz. The Economist’in uzun yıllardır yayımladığı Big Mac Endeksi de bu yöntemi kullanıyor. Big Mac, birçok ülkede belirgin şekilde standart bir ürün olduğundan, ülkeler arasındaki fiyat ve satın alma gücü farklılıklarını kabaca görmemizi sağlıyor.

30 Temmuz 2026 tarihi itibarıyla Big Mac’in dünya ortalama fiyatı yaklaşık 5 dolar, Türkiye’deki fiyatı ise 325 TL.

Piyasa kuru olan 47,50 TL üzerinden Türkiye’deki Big Mac’in dolar karşılığı:

325 TL / 47,50 TL = 6,84 dolar

Yani Türkiye’deki Big Mac, piyasa kuruyla 6,84 dolara tekabül ediyor. Dünya ortalaması ise 5 dolar. Bu, Türkiye’deki Big Mac’in dolar cinsinden yaklaşık %37 daha pahalı olduğu anlamına geliyor.

Bu karşılaştırmanın sonucuyla Big Mac fiyatlarını eşitleyen SAGP kuru ise:

325 TL / 5 dolar = 65 TL/dolar

Dolayısıyla Big Mac Endeksi’ne göre, Türk Lirası’nın satın alma gücünü esas alan dolar kuru, Temmuz 2026 sonunda yaklaşık 65 TL olarak belirlenmektedir.

Elbette, 65 TL, Türk Lirası’nın “gerçek ve kesin değeri” değil. Bu, sadece Big Mac fiyatları üzerinden yapılan bir SAGP tahmini. Gerçek döviz kuru, faiz oranları, enflasyon beklentileri, dış ticaret dengesi, sermaye hareketleri, ülke riski ve para politikası gibi birçok değişken tarafından belirlenmektedir.

Lakin aradaki fark dikkat çekici: Piyasa kuru 47,50 TL iken, Big Mac Endeksi’nin işaret ettiği SAGP kuru yaklaşık 65 TL. Arada 17,50 TL’lik bir fark var.

Bu fark, döviz kurunun nominal değerine bakarak Türkiye’nin uluslararası satın alma gücünü değerlendiremeyeceğimizi gözler önüne seriyor.

Üstelik kurun 47,50 TL yerine 65 TL olması yalnızca dolar cinsinden milli gelir rakamlarını değiştirmekle kalmazdı. Türkiye’nin yüksek ithalat bağımlılığı nedeniyle enerji, ara malzemeleri ve diğer ithal girdilerin maliyetleri de artar, bu durum da enflasyon üzerinde ek baskılar oluşturabilirdi.

Nitekim, 47,50 TL’lik kur üzerinden Türkiye’nin GSYH’si yaklaşık 1.658 milyar dolar, kişi başına geliri ise 18.621 dolar. Aynı TL değerlerini 65 TL’lik kur ile dolar cinsine çevirdiğimizde, bu rakamlar sırasıyla yaklaşık 1.189 milyar dolar ve 13.745 dolar oluyor.

Asıl soru şu: Bir ülkenin parasını güçlü göstermek gerçekten o ülkeyi zenginleştirir mi, yoksa yalnızca dolar cinsinden görünen değerleri mi değiştirir?

Türkiye’nin son dönemdeki kur politikası ile bunun milli gelir, kişi başına gelir ve faiz maliyeti üzerindeki etkilerini anlamak için tartışılması gereken asıl nokta da budur.

Çünkü bir döviz kurunun ekonomik gerçeklikten uzun süre uzakta tutulmasının maliyeti, zaman içinde başka kanallardan açığa çıkabiliyor.”

Piyasanın yıl sonu dolar ve enflasyon tahmini yükseldi
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Piyasa Katılımcıları Anketi’ne göre ekonomistlerin yıl sonu dolar kuru tahmini 51,55 lira, enflasyon beklentisi ise yüzde 29,21 oldu.