Merkez Bankası Politikaları: Nedir ve Detaylı Bilgiler
TCMB, 2011 sonbaharından itibaren kredi genişlemesini ve sıcak para girişini sınırlayan bir politika izlemeye başladı. Bu uygulama, cari işlemler açığının ve enflasyon oranının düşürülmesinde başarılı oldu. Ancak bu durum, büyüme oranında önemli bir azalmaya yol açtı. 2011 Kasım ayından sonra reeskont ve açık piyasa işlemleriyle birlikte aşağıdaki politika araçları kullanıldı:
Zorunlu karşılıklar: Bankalar, topladıkları mevduatın belirli bir kısmını acil durumlar için Merkez Bankası’na yatırmak zorundadır. Zorunlu karşılıklara faiz ödenmesi de mümkündür. TCMB, yayımladığı tebliğlerle karşılık oranlarını değiştirerek döviz ve altın rezervlerini, bankaların vereceği kredilerin miktarını ve maliyetini etkileyebilir.
Rezerv Opsiyon Mekanizması (ROM): Bankaların zorunlu karşılıklarının bir kısmını döviz veya altın olarak yatırmalarına olanak tanıyan bir sistemdir. Rezerv Opsiyon Mekanizması’nda döviz ve altın olarak yatırılacak karşılığın, toplam karşılığa oranı değişkenlik gösterebilir. Bu mekanizmada bankaların Türk Lirası zorunlu karşılıklarının ne kadarının döviz veya altın cinsinden tutulabileceğini gösteren orana Rezerv Opsiyon Oranı (Reserve Option Ratio) denir.
Rezerv Opsiyon Katsayısı (ROK): Bankaların döviz veya altın olarak Merkez Bankasına yatıracakları karşılıkların belirli dilimlerine farklı oranlar uygulanabilmektedir. Bu sayede TCMB, bu katsayıları değiştirerek piyasalardan döviz çekebilir. Rezerv Opsiyon Katsayısı (Reserve Option Coefficient: ROC) uygulaması, piyasalara döviz akışı sağlamak veya döviz rezervlerini artırmak amacıyla da kullanılabilir.
Politika faizi: Temel para politikası aracıdır. Bu oran, bir hafta vadeli repo işlemlerinde uygulanan faiz oranını ifade eder ve aylık Para Politikası Kurulu (PPK) toplantılarında belirlenir. TCMB, bu oranı değiştirerek kredi kullanımını, kredilerdeki faiz oranlarını ve toplam kredi hacmini etkileyebilir. Bu oranın düşmesi, döviz kurlarını ve hisse senedi fiyatlarını artırır.
Faiz koridoru: Faiz koridorunun üst sınırı, Merkez Bankası’nın borç verme oranı; alt sınırı ise borçlanma oranıdır. Üst sınırın artırılması, bankaların kredi faiz oranlarını yükseltirken, düşmesi bu oranları aşağı çeker. Koridorun sınırları PPK’nın aylık toplantılarında belirlenir. Bu araç sayesinde ikincil piyasalardaki faiz oranları, kredilerin büyüme hızı ve döviz kurları üzerinde etkili olunabilir. Merkez Bankası’nın politika uygulamalarının bankaların işletme, yatırım ve tüketici kredileri faiz oranlarına yansıması ise kısa bir süre alır. Çünkü mevduat ve kredilerdeki ortalama vadeler farklılık göstermektedir. Mevduatın ortalama vadesi üç ay civarındayken, kredilerin vadeleri çok daha uzundur.