Kuruluş Yeri Teorisi Nedir? Detaylı Bilgilerle Kuruluş Yeri Teorisi

(Konum teorisi) Ekonomik faaliyetlerin, işletme, şehir ve bölge düzeyinde neden ve nerede yoğunlaştığını belirleyen, J. H. Von Thünen tarafından geliştirilen ve bölgesel ekonominin temelini oluşturan bir teoridir.

Teori, üretimin yapılacağı yerin, gerçekleştirilecek üretimi hangi koşullar altında ve ne şekilde etkileyeceğini açıklar. İşletmenin hammadde tedarik maliyetleri, üretim maliyetleri ve pazarlama harcamalarının üretimi en iyi şekilde etkileyebilecek yerin nasıl seçileceği konusu “üretim yeri teorisi” olarak bilinen teorinin inceleme alanına girmektedir. Kuruluş yeri teorilerinin üzerinde yoğunlaştığı temel faktörlerden biri nakliye (ulaştırma) maliyetleridir. Üretim yeri meselesi ile ilk ilgilenen düşünürlerden biri olan Von Thünen, üretim bölgelerinin tüketim pazarından uzakta yer aldıkça nakliye maliyetlerinin arttığını ve bu nedenle bu bölgelerde yalnızca belirli ürünlerin yetiştirilebileceğini savunmuştur. Von Thünen’e göre, nakliye masrafları ne kadar yüksek olursa, malın diğer üretim maliyetleri o kadar düşük olmalıdır.

Kuruluş yerinin seçimi sırasında üretimin ihtiyaçları da göz önünde bulundurulmalıdır. 1840 ile 1845 yılları arasında İstanbul Zeytinburnu’nda bir demir-çelik fabrikası kurulduktan sonra çevrede su kaynağı bulunmadığı anlaşılmıştır. Açılan kuyulardan tuzlu su çıkması, suyun uzaktan taşınmasını zorlaştıran bir maliyet faktörü olmuştur. Karabük Demir Çelik Fabrikası’nın deniz kıyısından uzak bir yerde kurulmasının nedeni, herhangi bir düşman saldırısından kolayca korunacak bir yer olarak seçilmesidir. Ancak 1940 sonrasında savaş uçaklarının yaygınlaşması bu gerekçenin geçerliliğini yitirmesine neden olmuştur.