Piyasada Hayatta Kalan Trader’ların Ortak Özellikleri Nelerdir?

İnsanlar, yaşamları boyunca karşılaştıkları zorluklara değişik tepkiler verirler. Bu durum, traderlar için de geçerlidir. Kazançlı işlemlerin ardı ardına gelmesiyle büyüyen bakiyeler söz konusu olduğunda her şey yolunda gibi görünürken, kayıplar yaşandığında farklı tepkiler ortaya çıkar. Andrew Aziz ve Mike Baehr’e göre, başarılı ve istikrarlı traderları, pes edenlerden ayıran en önemli özellik, psikolojik dayanıklılıktır.

Psikolojik dayanıklılık alanında en iyi örneklerden biri Crypto Kemal olabilir. Eski videolarında, işe ara verdikten sonra tamamen kripto para dünyasına yöneldiğinden, iflas ettikten sonra tekrar başlamak zorunda kalışından, belli bir miktar para biriktirdikten sonra bakiyesini büyütüp kriptoya dönüş yaptığından bahsetmektedir. Bu süreçte birçok zorluk geçirdiğini, yaşadığı panik satışları ve FOMO deneyimlerini; piyasa psikolojisi ve ilişkilerinin bu durumlara olan etkilerini birçok videosunda anlatmaktadır. Tüm bu stres ve sorunlara rağmen hatalarından ders çıkararak ilerlemiştir. Kemal gibi pek çok örnek topluluk içerisinde mevcuttur; bazıları pes ederken, diğerleri mücadeleye devam etmektedir. Peki, Kemal ve diğer örneklerden yola çıkarak psikolojik dayanıklılığımızı nasıl artırabiliriz? Aziz ve Baehr, ‘Mastering Trading Psychology’ kitabında bu konuda çeşitli önerilerde bulunmuşlardır:

– Gerçekliği Kabul Etmek: Piyasada aniden zengin olmayı, her işlemin kazançla sonuçlanmasını, her şeyi hızla öğrenip hemen uygulamayı ya da her zaman en düşük noktadan alıp en yüksek noktada satmayı beklemek, sürdürülebilir bir bakış açısı değildir. Bu tür durumlar mümkün olsa da son derece nadirdir.

Dayanıklı traderlar, piyasalara soğukkanlı ve gerçekçi bir gözle yaklaşır. “Ya buradan dönerse” veya “Artık yükselmesi lazım” gibi iyimser düşüncelerle hareket etmezler; gördükleri senaryolar üzerinden karar alırlar. Gerçekleri görmezden gelmek yerine, ne kadar tatsız olursa olsun durumu olduğu gibi kabullenirler. Zira gerçekliği kabul etmek, ona hazırlığın ilk adımıdır. Bu sayede değişen koşullara hızlıca uyum sağlayarak esnek ve çözüm odaklı bir şekilde hareket edebilirler. Ormanda karşılaşacağınız bir ayıyı düşünmemek veya çıktığında yokmuş gibi davranmak, sizi korumayacaktır.

Kayıptan Kazanç Sağlamak

– Sorumluluk Almak ve Hatalarından Öğrenmek: Birçok kişi başarısız bir işlem sonrasında sorumluluğu üstlenmek yerine piyasayı suçlayarak kurban rolü oynamaya çalışır. Ancak dayanıklı traderlar, “Neden benim başıma geldi?” yerine “Neyi daha iyi yapabilirdim?” sorusunu kendilerine sorarak ilerlerler. Bu yaklaşım klişe gibi görünse de gelişimin temel adımıdır.

Aynı hataları tekrar edip farklı sonuçlar beklemek yalnızca hayal kırıklığına yol açar. Bunun yerine, başarısız işlemleri nesnel bir şekilde analiz ederek hangi unsurların işe yaradığını ve hangilerinin yaramadığını belirlemek, stratejinizi yeniden yapılandırmak açısından daha faydalı olacaktır.

Ayrıca, öğrenim sadece kendi hatalarınızdan oluşmaz; başkalarının deneyimlerinden de ders alabilirsiniz. Hepimiz benzer bilişsel önyargılara sahip olduğumuz için yaptığımız hatalar genellikle benzerdir. Bu nedenle, daha önce benzer durumları yaşamış kişilerin deneyimlerinden faydalanmak oldukça değerlidir.

– Öğrenilmiş Çaresizlik: Psikolojik dayanıklılığı olmayan kişiler, “öğrenilmiş çaresizlik” kapanına daha kolay düşerler. Kısaca, bu kavram, kişinin olumsuz bir durum karşısında değişiklik yapabileceğine inanmaması ve dolayısıyla çabalamaktan vazgeçmesidir. Ticaret süreçlerinde de benzer bir mekanizma işler. Geçmişte yapılan hatalar ve üst üste gelen kayıplar, bazı traderların gelecekte aynı durumların devam edeceğine inanmasına ve pes etmesine neden olabilir. Geçmişin ağırlığını hissedebilirsiniz; fakat sunulan çıkış yollarını değerlendirmek tamamen sizin kontrolünüzde.

Öğrenilmiş çaresizlikten kurtulmak için, öncelikle durumu tanımanız gerekmektedir. Bunu sağlamak adına meditasyon veya mindfulness uygulamaları gerçekleştirebilir, kendinize özel zaman dilimleri ayırabilirsiniz. Meditasyon yapmayı sevmeyenler için yürüyüşler de iyi bir alternatif olabilir. Bu süreçte geçmiş deneyimlerinizi, o anlarda ne düşündüğünüzü, hissettiğinizi ve inançlarınızı derinlemesine sorgulamalı, duygu, düşünce ve davranışlarınızın yalnızca o anla sınırlı olduğunu hatırlamalısınız.

Olumsuz deneyimlerin etkisini azaltmak için geçmişte elde ettiğiniz başarıları anmak faydalı olacaktır. Örneğin, daha önce de başarısız olduğunuz işlemler olmuştu; ancak kazanç elde ettiğiniz dönemler de yer alıyordu. Eğer kaybetmeden önce bırakmışsanız, marketi doğru tahmin ettiğiniz anlar kesinlikle vardı. Öğrenir öğrenmez denemelere başladınız ve ilk kayıpla bıraktıysanız, henüz yolun başındasınız.

Bir başka yöntem de başka alanlardaki başarılarınızı hatırlamaktır. Geçmişte başarısız olup sonrasında başarılı olduğunuz durumları motivasyon kaynağı olarak kullanabilirsiniz. Örneğin, ilk eğitimimi verirken donakalmıştım, ancak zamanla üstesinden gelerek bu durumu aştım ve halen eğitim vermeye devam ediyorum. Her seferinde başlangıçta başarısız olsam bile, o dönemleri hatırlayıp “O gün pes etmediysem, bugün de aynıyı başarabilirim” diyerek ilerliyorum.