İktisadi Yönelim Anketi (İYA) Nedir? İYA Hakkında Kapsamlı Bilgiler

(Business Tendency Survey: BTS) İktisadi Yönelim Anketi’nin (İYA) amacı, imalat sanayisinde faaliyet gösteren işletmelerin, ülke ekonomisine yön veren üst düzey yöneticilerinin, yakın geçmişe ilişkin değerlendirmelerinin, mevcut duruma dair görüşlerinin ve geleceğe yönelik beklentilerinin izlenmesidir. Bu izleme aracılığıyla imalat sanayinin kısa vadeli eğilimlerini yansıtan göstergeler elde edilmektedir. Anket, TCMB tarafından düzenlenmekte olup, 1700 ile 2100 arasında sanayici katılım göstermektedir. İYA her ay uygulanmakta, Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarında 28 sorudan oluşan bir form, diğer aylarda ise 22 sorudan oluşan bir form kullanılmaktadır. Temel amaç, ekonomideki yönelimin izlenmesidir. Bu nedenle katılımcılardan mevcut durumu, önceki dönemle kıyaslamaları istenir.dan mevcut durumu, önceki dönemle karşılaştırmaları talep edilmektedir.

Aylık ankette, üretim, istihdam, stoklar, satış fiyatları, birim maliyet, kapasite kullanım oranı, üretici fiyatları enflasyonu, kredi faiz oranları ve ekonomideki genel gidişatla ilgili toplam 22 soru yer almaktadır. Siparişler bölümünde ayrıca ihracat siparişleriyle ilgili sorular bulunmaktadır. Bu soruların beşi mevcut durum değerlendirmesine, 15’i geçmiş ve gelecek eğilimlerine dair, ikisi ise oran tahminine ilişkindir.

Üç ayda bir yapılan ankette, aylık sorulara ek olarak altı soru ile üretimi kısıtlayan faktörler, üretim kapasitesi düzeyi ve mevcut sipariş kayıtları hakkında bilgiler toplanmaktadır. Ayrıca üretim süresi ile yurtiçi ve yurtdışındaki rekabet gücü üzerine değerlendirmeler de anket kapsamına dâhildir. Anketin tamamının değerlendirilmesi, konjonktür hakkında bilgi sağlamaktadır. 1987 yılında başlayan İYA çalışması, 2006 yılında AB sanayi anketlerine uyumlu hale getirilmiştir. 2007 yılından itibaren üç aylık anket uygulamasına geçilmiştir. İYA, referans ayın bitiminden beş gün önce kamuoyuna açıklanmaktadır.

Anketin değerlendirilmesi: İYA, ekonominin yönelimi hakkında çok yönlü ve detaylı bilgiler edinmek isteyenler için idealdir. Kapasite kullanım oranları ile ilgili TCMB hesaplamaları da bu ankete verilen cevaplardan elde edilmektedir. İlgili bültende her soru için grafikler ve tablolar bulunmaktadır ve hesaplamaların sonuçları “denge oranı” adı altında sunulmaktadır. Denge oranı, İYA’nın ilgili sorusuna yanıt verenler arasında pozitif (arttı, artacak, daha iyimser, normal üstü, iyileşti) ve negatif (azaldı, azalacak, daha kötümser, normal altı, kötüleşti) yanıtların yüzdelerinin farkıdır. Eğer bu fark pozitifse, yönelimin iyimser olduğu değerlendirilir. Negatif bir fark ise kötümserliğin arttığını gösterir. Bir ayın denge oranı, önceki ay ve önceki yılın aynı ayı ile karşılaştırıldığında incelenen konunun yönelimi hakkında gerçekçi bir değerlendirme sunmaktadır. Ekonomik gelişmeler hakkında bilgi sahibi olmak isteyenler, özellikle siparişler ile ilgili anket sonuçlarından ekonominin önümüzdeki iki-üç ay içindeki seyrine dair ipuçları elde edebilirler.