Hisse Senedi Nedir? Hisse Senetleri Hakkında Kapsamlı Bilgi
(Paylaş) Pay veya hisse senedi terimleri, esas sermayenin belirli sayıda, eşit itibari değerlere bölünmüş parçalarını tanımlamak için kullanılır. Bir şirketin hisse senedini alan kişiler, o şirketin paydaşı veya ortağı durumuna gelir. Tasarruf sahibi, sahip olduğu hisse senedi sayısı ne olursa olsun, şirketin mülkü olan tüm bina, mobilya ve makinelerin belirli bir kısmına sahip sayılır. Şirket kar elde ettiğinde, hisse senedi sahibi bu kârdan payını alır. Ayrıca, şirketin geleceğini belirleyecek konularda söz ve karar hakkına sahiptir. Genel kural olarak her hisse senedi eşit oy hakkına sahiptir. Sahip olunan hisse senedi sayısı arttıkça, oy hakkı da orantılı olarak artar. Hisse senedi sahipleri iki şekilde kazanç elde edebilir: Hisse senedini aldıkları fiyattan daha yüksek bir fiyata satmaları durumunda, masraf ve komisyonlar çıktıktan sonra kalan miktar, tasarruf sahibinin kazancı olur. Tasarruf sahibinin diğer bir kazancı ise kâr durumunda dağıtılabilecek temettüdür. Hisse senedi sahibinin mevcut sermayedeki payı, artırılan sermayeden de aynı oranda pay alma hakkı tanır. Rüçhan hakkı olarak bilinen bu hak, eski senetlerin ibrazı ile kullanılabilir. Ancak, bu hak kazanılmış bir hak olmadığı için yetkili kurullar tarafından sınırlandırılabilir veya kaldırılabilir. Hisse senedi, tasfiye bakiyesine katılma hakkını da sağlar.
Hisse senedi sahibinin bilgi alma hakkı, ana sözleşme maddeleri veya yetkili kurulların kararıyla engellenemez. Bu hakkın karşısında, tasarruf sahibi ortaklıktan ayrılsa bile şirket sırlarını korumakla yükümlüdür ve iş ile ilgili sırları açıklayamaz. Hisse senedi almak isteyenler, şirketin durumu ve kazançlarını etkileyen faktörleri incelediklerinde, kazanç olasılıklarını artırabilirler. Başlıca hisse senedi türleri şunlardır:
Hamiline ve nama yazılı hisse senetleri: Hamiline (taşıyana) yazılı hisse senetleri, devri teslimle gerçekleşir. Nama yazılı hisse senetleri ise, esas mukavelede aksi bir hüküm yoksa, devredilebilir ve pay defterine kaydedilir.
Adi ve imtiyazlı hisse senetleri: Adi hisse senetleri, ana sözleşmede farklı bir hüküm yoksa, sahiplerine eşit haklar tanır. İmtiyazlı hisse senetleri ise, adi hisse senetlerine göre kâra katılma ve genel kurulda oy kullanma açısından ayrıcalık sağlar.
Bedelli ve bedelsiz hisse senetleri: Hisse senetleri, yeni taahhüt veya ödeme yoluyla, kuruluş aşamasında veya sermaye artırımı esnasında çıkarılır. Bedelli hisse senetleri, eski ortaklar veya halka arz yoluyla başka kişiler tarafından bedeli karşılığında satın alınabilir. Yedek akçe, dağıtılmamış kâr, yeniden değerleme değeri artış fonu, gayrimenkul satış kazançları veya iştiraklerdeki değer artışlarının sermayeye eklenmesi nedeniyle çıkarılan hisse senetleri eski hisse senetlerinin devamı niteliğindedir. Eski ortaklara verilen ve yeni bir ödeme veya taahhüt gerektirmeyen bu tür hisse senetlerine “bedelsiz” denir.
Primli ve primsiz hisse senetleri: Üzerinde yazılı değerle çıkarılan hisse senetlerine primsiz, nominal değerlerinden yüksek bir bedelle çıkarılan hisse senetlerine ise primli denir. Primli hisse senedi çıkartmak için ya esas sözleşmede hüküm olmalı ya da genel kurul kararı gereklidir.
Kurucu ve intifa hisse senetleri: Kurucu hisse senetleri, belirli bir sermaye payını temsil etmez ve şirketin yönetimine katılma hakkı tanımaz. Bu nedenle, kuruluş hizmeti karşılığında ana sözleşme gereğince, şirket kârının belirli bir kısmına katılma hakkı sağlamak amacıyla ve her zaman kurucuların adına yazılır. İntifa hisse senetleri ise, şirket genel kurulunun alacağı kararla bazı kişilere çeşitli hizmetler ve alacaklar karşılığında, kuruluş sonrası verilen ve sermaye payını temsil etmeyen hisse senetleridir.