İmalat Sanayisinde Kapasite Kullanım Oranı Nedir? Detaylı Bilgi ve Analizler
(İmalat Sanayisi Kapasite Kullanım Oranı) Bu gösterge, imalat sanayisi kollarında mevcut kapasitelerin hangi oranda kullanıldığını gözler önüne serer. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından her ayın 20’sinde açıklanmaktadır. İktisadi Yönelim Anketi sonuçlarına dayanarak oluşturulan bir göstergedir. Kapasite kullanım oranı (KKO), imalat sanayesindeki üretim düzeyi hakkında erken bilgi sağladığı için yakından takip edilir. TCMB, kapasite kullanım oranlarını sanayi işletmelerinden topladığı verilerle hesaplar. Veriler, sanayi kollarına göre ayrı olarak yayınlanmaktadır. Oranlar, işyeri sayısı ve üretim değeri dikkate alınarak ağırlıklandırılır. “Üretim değeri ağırlıklı” kapasite kullanım oranları, daha gerçekçi sonuçlar sunar.
Talep Değişiminin İfadesi: Sanayiciler mevcut kapasitelerin kullanımını talep düzeyine göre ayarlarlar. Satışlar arttığında sanayicilerin aldıkları ilk karar genellikle fazla mesai miktarını artırmak olur. Bu uygulama, yeni vardiya oluşturmak yerine daha maliyet etkindir. Ancak talep canlı kalırsa, iş insanları ikinci veya üçüncü vardiyayı devreye alırlar.
KKO ve Yatırımlar: KKO yükseldiğinde ve faiz oranları düşükse, iş insanları talebin yüksek seviyelerde devam edeceğini düşünüyorsa, tevsi (genişletme) yatırımları artar. Koşullar son derece uygun olduğunda, tamamen yeni yatırımların temelleri atılır. KKO’nun sürekli olarak yüksek seviyelerde seyretmesi pek olumlu bir gösterge değildir; bu durum, sanayide tevsi yatırımlarının geciktiğine işaret eder.
Oranın Analizi: Tek bir fabrikada zaman zaman yüzde 100 kapasite kullanım oranına ulaşmak mümkün olabilir. Ancak bir sektörde ya da sanayinin tamamında aynı anda yüzde 100 oranına ulaşmak imkânsızdır. Çünkü gelişim hızı tüm sanayi kollarında eşit değildir. Yüksek oranlar, talebin güçlü ve ekonominin ısındığını gösterir. Kapasite kullanım oranının yüzde 70’lere düşmesi, bir durgunluğun başladığını gösteren erken uyarı sinyali olarak kabul edilir. Tevsi ve modernizasyon yatırımları ile tamamen yeni yatırımların ertelenmesi durumunda da kapasite kullanımı artar.
Ekonomik büyümenin hızlı olduğu dönemlerde, bu oranın yüksek çıkması enflasyonist baskıların arttığını gösterir. Toplu izinler ve makine bakım-onarım sürelerinde, kapasite kullanım oranı (KKO) doğal olarak düşük olur. Kış aylarında ve dokuz günlük bayram tatillerinin olduğu yıllarda da bu oran beklenenin altına inebilir. Mevsimsel düzeltme tekniğiyle hesaplanan KKO serileri, sanayideki üretimin durumu hakkında daha sağlıklı bir değerlendirme sağlar. Kapasite kullanımını incelerken, tek bir aydaki orandan ziyade son dört-beş aydaki eğilimi analiz etmek daha doğru olur.